Zakończenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - Historia, Koniec Era PRL, Transformacja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

Zakończenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - Historia, Koniec Era PRL, Transformacja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
Autor Cezary Brzeziński
Cezary Brzeziński07.02.2024 | 6 min.

Upadek komunizmu w Polsce to jedno z najważniejszych wydarzeń w naszej historii najnowszej. Koniec Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i transformacja ustrojowa zapoczątkowały budowę demokratycznego państwa. W artykule przedstawiamy kluczowe wydarzenia i procesy, które doprowadziły do końca ery PRL. Opisujemy kryzys gospodarczy lat 80., rolę Solidarności i opozycji demokratycznej oraz porozumienie Okrągłego Stołu. Przybliżamy też pierwsze demokratyczne wybory w 1989 r., które przypieczętowały koniec rządów komunistycznych w Polsce.

Upadek gospodarki centralnie sterowanej w PRL

Gospodarka Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej opierała się na centralnym planowaniu i kolektywnej własności środków produkcji. Państwo sterowało całością życia gospodarczego, ustalając plany produkcyjne dla przedsiębiorstw. Ten model gospodarczy dobrze funkcjonował w pierwszych latach po wojnie, kiedy odbudowywano kraj ze zniszczeń. Jednak już od lat 70. zaczęły ujawniać się jego wady - niska efektywność, marnotrawstwo zasobów i postępujące zacofanie technologiczne.

W latach 80. kryzys gospodarczy PRL drastycznie się pogłębił. Centrallyzowana gospodarka była niewydolna i nie potrafiła zaspokoić rosnących potrzeb społeczeństwa. Narastały niedobory podstawowych produktów, a na ich zakup trzeba było stać w długich kolejkach. Rozpoczęły się też przerwy w dostawach prądu oraz ograniczenia w zaopatrzeniu w węgiel, co sparaliżowało całe gałęzie gospodarki. Sytuację pogarszał olbrzymi dług zagraniczny, który uniemożliwiał import nowoczesnych technologii z Zachodu.

Reformy gospodarcze lat 80. i ich niepowodzenie

W obliczu kryzysu władze PRL podjęły próbę reformowania gospodarki. W 1982 r. wprowadzono system gospodarki regulated. Przedsiębiorstwa uzyskały większą samodzielność, mogły zatrzymywać część zysku na inwestycje i premiowanie pracowników. Jednak reformy okazały się niewystarczające. centralny rozdawnictwo nie zapewniało efektywnej alokacji zasobów, a brak rynkowych bodźców nie motywował do innowacji i podnoszenia jakości.

Kolejna reforma z 1987 r., nazwana "drugim etapem reformy gospodarczej", również nie przyniosła spodziewanych rezultatów. Nie udało się uratować gospodarki PRL przed całkowitym załamaniem. Stało się jasne, że potrzebne są zmiany o charakterze ustrojowym, a nie jedynie doraźne reformy w ramach socjalizmu.

Narastający kryzys gospodarczy i niezadowolenie społeczne w latach 80. XX wieku

Schyłek lat 80. to okres głębokiego kryzysu ekonomicznego PRL. Niedobory, kolejki i puste półki sklepowe stały się codziennością. Inflacja osiągnęła wartość 250-500% w skali roku, powodując gwałtowny spadek wartości płac. Dramatycznie pogorszyły się warunki życia przeciętnych obywateli.

Kryzys gospodarczy zaostrzył niezadowolenie społeczne, które narastało od dawna. Obywatele mieli dość marnotrawstwa zasobów, nieudolności władz i braku perspektyw na przyszłość. Rosły nastroje buntu i chęć zmiany istniejącego ustroju. Coraz większe poparcie zdobywała opozycja demokratyczna z Solidarnością na czele, domagająca się reform ustrojowych.

Niezadowolenie społeczne dodatkowo potęgowały niedostatki na rynku konsumpcyjnym. Brakowało podstawowych produktów jak cukier, kawa czy papier toaletowy. Aby je kupić, trzeba było spędzać wielogodzinne kolejki, co rodziło frustrację i rozgoryczenie.

Czytaj więcej: Auschwitz w liczbach - ile ofiar pochłonął obóz?

Rola Solidarności i opozycji demokratycznej w obaleniu komunizmu

Kluczową rolę w obaleniu komunizmu i zakończeniu PRL odegrał masowy ruch Solidarności. Został on utworzony w 1980 r. jako pierwszy niezależny związek zawodowy w bloku wschodnim. W szczytowym okresie zrzeszał on ok. 10 milionów Polaków.

Po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 r. Solidarność została zdelegalizowana, ale działała w podziemiu, organizując strajki, demonstracje uliczne i wydawanie prasy niezależnej. Pod koniec lat 80. była już na tyle silna, że mogła zmusić władze komunistyczne do negocjacji i demokratycznych reform.

Solidarność tworzyła szeroki ruch społeczny, łączący robotników, inteligencję i środowiska kościelne. Była motorem i symbolem oporu wobec komunizmu oraz dążeń wolnościowych i demokratycznych. Odegrała decydującą rolę w obaleniu dyktatury PZPR i zakończeniu PRL.

Okrągły Stół - porozumienie władz PRL z opozycją

Zakończenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - Historia, Koniec Era PRL, Transformacja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

Przełomowym wydarzeniem były obrady Okrągłego Stołu na przełomie 1989 i 1990 r. Były to negocjacje między przedstawicielami opozycji demokratycznej z Solidarnością na czele a stroną rządowo-koalicyjną z PZPR i satelickimi partiami.

W trakcie obrad uzgodniono zasady transformacji ustrojowej Polski, m.in.:

  • Przeprowadzenie częściowo wolnych wyborów do Sejmu i Senatu
  • Reaktywowanie legalnej Solidarności i innych organizacji opozycyjnych
  • Wprowadzenie urzędu Prezydenta wybieranego w wyborach powszechnych
  • Utworzenie izby wyższej parlamentu - Senatu

Porozumienie Okrągłego Stołu było początkiem końca komunizmu w Polsce. Stworzyło warunki do stopniowej transformacji ustrojowej w kierunku demokracji parlamentarnej.

Pierwsze demokratyczne wybory 4 czerwca 1989 roku

Przełomem były wybory parlamentarne z 4 czerwca 1989 r. Były to pierwsze częściowo wolne wybory po II wojnie światowej. Opozycja solidarnościowa uzyskała w nich 161 na 460 miejsc w Sejmie oraz 99 na 100 w Senacie.

Wybory 4 czerwca pokazały ogromne poparcie społeczne dla Solidarności i przemian demokratycznych. Stanowiły one początek końca monopolistycznych rządów PZPR, choć partia ta przejściowo zachowała kontrolę nad rządem.

Jesienią 1989 r. pod naciskiem społecznym władze komunistyczne zgodziły się na powołanie rządu Tadeusza Mazowieckiego. Był to pierwszy niekomunistyczny gabinet od zakończenia II wojny światowej.

Formalne zakończenie PRL i powstanie III Rzeczpospolitej

Ostateczny cios PRL zadały wybory prezydenckie w 1990 r. Wygrał w nich kandydat Solidarności Lech Wałęsa, pokonując urzędującego I sekretarza KC PZPR Wojciecha Jaruzelskiego.

W grudniu 1990 r. Lech Wałęsa objął urząd prezydenta, co było symbolem przejęcia pełni władzy przez siły solidarnościowe. 31 grudnia 1990 r. zlikwidowana została Polska Rzeczpospolita Ludowa, a w jej miejsce formalnie powstała III Rzeczpospolita.

Tym samym po ponad 40 latach zakończyła się era rządów komunistycznych w Polsce. Rozpoczął się żmudny proces reform politycznych i gospodarczych, mających zbudować nowoczesne, demokratyczne państwo.

Podsumowanie

W artykule przedstawiliśmy kluczowe wydarzenia związane z końcem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i przejściem do III Rzeczypospolitej. Opisana transformacja ustrojowa była niezwykle ważnym momentem w najnowszej historii Polski.

Pokazaliśmy, w jaki sposób kryzys gospodarczy i narastające niezadowolenie społeczne pod koniec lat 80. XX wieku doprowadziły do upadku komunizmu. Szczególną rolę odegrała tu Solidarność, masowy ruch społeczny domagający się reform demokratycznych.

Przełomowym momentem było porozumienie Okrągłego Stołu z 1989 r., które utorowało drogę do częściowo wolnych wyborów 4 czerwca tego samego roku. Ich wynik pokazał ogromne poparcie dla Solidarności i był początkiem końca rządów komunistów.

Ostateczny cios PRL zadały w pełni demokratyczne wybory prezydenckie z 1990 r. i objęcie urzędu przez Lecha Wałęsę. W ten sposób po ponad 40 latach zakończyła się era komunizmu w Polsce i rozpoczęła budowa III Rzeczypospolitej.

5 Podobnych Artykułów

  1. Ogień w Birkenau - pożar w krematoriach Auschwitz
  2. Dlaczego była tak ważna? Konstytucja 3 maja na nowo odkryta
  3. Europa i świat przed I wojną światową: przyczyny, wydarzenia, skutki
  4. Kim był Rudolf Höss - portret komendanta Auschwitz?
  5. Te kobiety przetrwały piekło Auschwitz. Ich historie wstrząsają
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Cezary Brzeziński
Cezary Brzeziński

Auschwitz to temat, który mnie fascynuje. Na moim blogu znajdziesz wiele informacji na ten temat, abyśmy nigdy nie zapomnieli o tamtych wydarzeniach.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły