Prapremiera Zemsty Aleksandra Fredry - 190 lat temu odbyła się arcydzieło polskiej literatury

Prapremiera Zemsty Aleksandra Fredry - 190 lat temu odbyła się arcydzieło polskiej literatury
Autor Maria Głowacka
Maria Głowacka17.02.2024 | 6 min.

Zemsta Aleksandra Fredry to jedno z największych arcydzieł polskiej literatury. Prapremiera sztuki miała miejsce dokładnie 190 lat temu, 17 lutego 1834 roku we Lwowie. Spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności i do dziś uznawana jest za jedną z najlepszych polskich komedii. W rolach głównych wystąpili wybitni aktorzy tamtych czasów, a całe przedstawienie zyskało miano wzorowego. Mimo początkowych kontrowersji, z czasem Zemsta na stałe wpisała się do kanonu polskiej literatury.

Życiorys Aleksandra Fredry, autora Zemsty

Aleksander Fredro urodził się 20 czerwca 1793 roku w rodowej posiadłości w Surochowie niedaleko Jarosławia. Nie znamy dokładnej daty jego narodzin, gdyż ówcześni proboszczowie zaniedbywali prowadzenie ksiąg metrykalnych. Fredro już jako nastolatek, mając zaledwie 16 lat, wstąpił ochotniczo do wojska Księstwa Warszawskiego.

Brał udział w wyprawie Napoleona na Moskwę w 1812 roku. Za męstwo w bitwach został odznaczony Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari oraz francuską Legią Honorową. Po upadku Napoleona i klęsce Francji, Fredro wrócił do rodzinnego majątku Wisznia na ziemi przemyskiej. Tam też napisał swoją pierwszą komedię "Pan Geldhab", mając zaledwie 25 lat.

W 1828 roku Fredro poślubił Zofię Jabłonowską, z którą zamieszkał w posiadłości żony Korczyn. To właśnie tam powstał zalążek jego najsłynniejszego dzieła - "Zemsty". Fredro zaczerpnął inspirację z archiwum korczynowskiego zamku, w którym znalazł informacje o dawnym sporze o ten zamek. Te wydarzenia posłużyły mu do napisania "Zemsty".

Geneza powstania komedii "Zemsta"

"Zemsta" Aleksandra Fredry powstała najprawdopodobniej w 1833 roku, choć niektórzy badacze wskazują również na rok wcześniejszy. Bez wątpienia kluczowy wpływ na jej powstanie miał pobyt Fredry w Korczynie i jego zainteresowanie historią tamtejszego zamku, o który w XVII wieku toczył się spór między Janem Skotnickim a Piotrem Firlejem.

To właśnie ci dwaj historyczni szlachcice stali się dla Fredry inspiracją do stworzenia postaci Rejenta Milczka i Cześnika Raptusiewicza - antagonistów "Zemsty". Sam utwór opowiada z kolei o sporze tych dwóch panów o wspólnie posiadany, mocno już podupadły zamek.

"Zemsta" od samego początku zyskała miano arcydzieła polskiej literatury komediowej. Fredro wykazał się w niej znakomitą znajomością realiów epoki i typowo polskiego humoru. Dzieło to na zawsze wpisało go do panteonu najwybitniejszych polskich autorów.

Nawiązania w "Zemście" do XVII-wiecznych wydarzeń

Spór o zamek przedstawiony w "Zemście" wyraźnie nawiązuje do realnych wydarzeń z XVII wieku dotyczących zamku w Odrzykoniu. Ówcześni właściciele Jan Skotnicki i Piotr Firlej prowadzili ze sobą liczne spory i procesy o majątek.

Fredro zaczerpnął z archiwum korczynowskiego szczegóły tamtej historii, nadając jej uniwersalny i ponadczasowy charakter. Dzięki temu "Zemsta" po dziś dzień jest aktualna i bliska polskiemu widzowi.

Czytaj więcej: Dziennik Reck-Malleczewena, kronikarza spodlenia narodu niemieckiego

Prapremiera "Zemsty" we Lwowie w 1834 roku

Prapremiera "Zemsty" Aleksandra Fredry odbyła się 17 lutego 1834 roku we Lwowie, w tamtejszym teatrze prowadzonym przez Jana Nepomucena Kamińskiego. Przedstawienie spotkało się z entuzjastycznym przyjęciem licznie zgromadzonej publiczności.

Prapremiera we Lwowie wyróżniała się znakomitą obsadą. Istnieje przekonanie, iż Fredro pisał role pod określonych aktorów. Przedstawienia te zostały przez historyków teatru uznane wręcz za wzorowe.

W premierowej obsadzie znaleźli się najwybitniejsi ówcześni aktorzy lwowscy z Janem Nepomucenem Nowakowskim i Witalisem Smochowskim na czele. "Zemsta" na stałe weszła do repertuaru teatru i była tam wielokrotnie wystawiana, zyskując rosnącą popularność.

Kolejne ekranizacje i wystawienia "Zemsty"

Popularność "Zemsty" stale rosła na przestrzeni XIX i XX wieku. Sztuka doczekała się licznych ekranizacji, m.in. w reżyserii Andrzeja Wajdy (2002), a także wystawień w Teatrze Telewizji oraz na deskach najważniejszych polskich teatrów.

  • 1956 - film w reż. Antoniego Bohdziewicza i Bohdana Korzeniewskiego
  • 2002 - film w reż. Andrzeja Wajdy
  • liczne spektakle telewizyjne w Teatrze TV
  • wystawienia w teatrach w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i innych miastach

Dowodzi to ponadczasowości tej komedii i niezmiennej popularności wśród Polaków.

Aktorzy pierwszej obsady "Zemsty"

Prapremiera Zemsty Aleksandra Fredry - 190 lat temu odbyła się arcydzieło polskiej literatury

W premierowej obsadzie "Zemsty" znaleźli się najwybitniejsi ówcześni aktorzy sceny lwowskiej. Należy podkreślić, że wiele wskazuje na to, iż Fredro pisząc tę komedię, miał w głowie konkretnych wykonawców poszczególnych ról.

Aktor Rola
Jan Nepomucen Nowakowski Cześnik Raptusiewicz
Witalis Smochowski Rejent Milczek

Jan Nepomucen Nowakowski był gwiazdą tamtych czasów, specjalizującą się w rolach polskich szlachciców. Świetnie oddawał charakter przedrozbiorowej Polski. Smochowski z kolei doskonale wcielał się w role ludzi prawa.

Znakomite aktorstwo Nowakowskiego i Smochowskiego oraz ich fenomenalna chemia na scenie w dużej mierze przyczyniły się do oszałamiającego sukcesu prapremiery "Zemsty" we Lwowie.

Krytyka twórczości Fredry po powstaniu listopadowym

Mimo wielkiego sukcesu "Zemsty", Fredro nie był oszczędzany przez krytyków, zwłaszcza w latach po upadku powstania listopadowego. Zarzucano mu m.in. brak zaangażowania w walkę narodowowyzwoleńczą oraz niewystarczający polski charakter jego twórczości.

Jednym z głównych krytyków Fredry był Seweryn Goszczyński. Zarzucał on autorowi "Zemsty" powierzchowny dowcip, naśladownictwo obcych wzorców i kosmopolityzm. Te zaciekłe ataki sprawiły, że Fredro w 1839 roku zrezygnował na jakiś czas z działalności literackiej.

Na szczęście z biegiem lat doceniono wagę i znaczenie dorobku Aleksandra Fredry. Obecnie uznawany jest on za jednego z najwybitniejszych polskich poetów i komediopisarzy w historii.

Popularność "Zemsty" na przestrzeni wieków

"Zemsta" Aleksandra Fredry bardzo szybko po prapremierze zdobyła status arcydzieła i na stałe wpisała się do kanonu lektur szkolnych oraz repertuaru polskich teatrów. Przez blisko 200 lat nie straciła nic ze swojej świeżości i popularności zarówno wśród krytyków, jak i szerszej publiczności.

Kolejne pokolenia Polaków chętnie oglądają spektakle i ekranizacje tej komedii, rozkoszując się jej ponadczasowym humorem i celną obserwacją polskiego charakteru. Nawet po 190 latach "Zemsta" wciąż bawi i wzrusza, i z pewnością tak pozostanie jeszcze przez długie lata.

Podsumowanie

"Zemsta" Aleksandra Fredry to prawdziwy klasyk polskiej literatury, którego prapremiera miała miejsce dokładnie 190 lat temu we Lwowie. Spotkała się ona z entuzjastycznym przyjęciem publiczności, a w rolach głównych wystąpili wybitni aktorzy tamtych czasów. Choć początkowo Fredro spotykał się z krytyką, to z czasem "Zemsta" na trwale wpisała się do kanonu polskiego teatru i jest wciąż chętnie wystawiana.

Mimo upływu prawie dwóch wieków, dzieło to w niczym nie straciło na aktualności i w dalszym ciągu bawi i wzrusza polskich widzów. Znakomicie oddaje polski charakter i humor, dzięki czemu można śmiało określić je mianem arcypolskiego utworu.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Ogień w Birkenau - pożar w krematoriach Auschwitz
  2. Europa i świat przed I wojną światową: przyczyny, wydarzenia, skutki
  3. Kim był Rudolf Höss - portret komendanta Auschwitz?
  4. Te kobiety przetrwały piekło Auschwitz. Ich historie wstrząsają
  5. Cyklon B - trujący środek używany do masowych mordów
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Maria Głowacka
Maria Głowacka

Z pasją opisuję historię Auschwitz. Moje artykuły to prawdziwa podróż w czasie, abyśmy nigdy nie zapomnieli o przeszłości.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły