Pomnik Adama Mickiewicza w Warszawie - historia i ciekawostki

Pomnik Adama Mickiewicza w Warszawie - historia i ciekawostki
Autor Julianna Pietrzak
Julianna Pietrzak25.12.2023 | 7 min.

Pomnik Adama Mickiewicza w Warszawie to jeden z najbardziej rozpoznawalnych monumentów w stolicy. Został odsłonięty 24 grudnia 1898 roku z okazji setnej rocznicy urodzin wieszcza. Jego autorem jest znany rzeźbiarz Cyprian Godebski. W artykule przedstawiamy historię powstania pomnika, ciekawostki związane z jego odsłonięciem oraz późniejsze losy monumentu.

Pomysł uczczenia setnej rocznicy urodzin

W 1897 roku na łamach takich pism jak "Gazeta Radomska" czy "Głos" zaczęły pojawiać się artykuły przypominające o zbliżającej się setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. Dziennikarze proponowali z tej okazji wydanie dzieł poety oraz odsłonięcie tablicy pamiątkowej w Warszawie. Głównym orędownikiem uczczenia tego jubileuszu był Henryk Sienkiewicz. Na przełomie lutego i marca 1897 roku zorganizował on pierwsze zebranie, na którym dyskutowano o pomyśle wzniesienia pomnika Mickiewicza.

W wyniku tych dyskusji 1 maja 1897 roku powstał Społeczny Komitet Budowy Pomnika Adama Mickiewicza. W jego skład, oprócz Sienkiewicza, weszli znani przedstawiciele świata kultury, nauki i biznesu. Był wśród nich m.in. bankier Leopold Kronenberg czy malarz Wojciech Gerson. Całe przedsięwzięcie uzyskało akceptację rosyjskich władz okupacyjnych, choć postawiły one warunek obsadzenia funkcji przewodniczącego komitetu przez lojalnego wobec caratu księcia Michała Radziwiłła.

Powołanie Komitetu Budowy było pierwszym krokiem w stronę realizacji pomysłu uczczenia setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. Choć władze carskie starały się mieć wpływ na przebieg tych obchodów, patriotyczny zryw Polaków był nie do powstrzymania.

Wybór lokalizacji

Jako potencjalne miejsca na pomnik rozważano plac Zielony (obecnie plac Piłsudskiego), plac Warecki (plac Powstańców Warszawy) oraz okolice Krakowskiego Przedmieścia. Ostatecznie zdecydowano o tej ostatniej lokalizacji, na terenie powstałym po wyburzeniu budynków przy kościele Wizytek.

Utworzenie Komitetu Budowy Pomnika

Powołany 1 maja 1897 roku Społeczny Komitet Budowy Pomnika Adama Mickiewicza rozpoczął intensywne działania. Jednym z pierwszych zadań był wybór projektu samego monumentu. Zdecydowano się powierzyć to zadanie Cyprianowi Godebskiemu - polskiemu rzeźbiarzowi mieszkającemu we Francji.

Równolegle komitet zajął się zbiórką funduszy na realizację pomnika. Dzięki zaangażowaniu społeczeństwa udało się zebrać ogromną jak na owe czasy sumę 236 tysięcy rubli. Był to wyraz patriotycznych uczuć i chęci uczczenia pamięci wieszcza.

We wrześniu 1897 roku koncepcję Godebskiego, przedstawiającą Mickiewicza w pozie stojącej z ręką na sercu, zaakceptował sam car Mikołaj II. Był to znak, że pomnik ma szansę powstać w zaplanowanym miejscu.

Społeczne zaangażowanie

Budowa pomnika Adama Mickiewicza spotkała się ze spontanicznym, ogromnym zaangażowaniem społeczeństwa. W ciągu zaledwie dwóch miesięcy 1897 roku udało się zebrać prawie ćwierć miliona rubli - na owe czasy gigantyczną sumę.

Czytaj więcej: Geneza nazwy Auschwitz - skąd wzięła się nazwa obozu?

Rzeźbiarz Cyprian Godebski autorem projektu

Komitet Budowy Pomnika zlecił wykonanie projektu monumentu Cyprianowi Godebskiemu - polskiemu rzeźbiarzowi od wielu lat mieszkającemu we Francji. Dwukrotnie odrzucił jego wczesne koncepcje, uznając je za niezadowalające. Dopiero trzecia wersja została zaakceptowana.

Zgodnie z przyjętym projektem Godebski przedstawił Mickiewicza w pozycji stojącej z uniesioną prawą ręką. Figura miała mieć 4,2 metry wysokości, a wraz z granitowym cokołem cały pomnik blisko 10 metrów. Na tablicy umieszczono napis „Adamowi Mickiewiczowi Rodacy 1898”.

Autor projektu Cyprian Godebski
Ogólna wysokość ok. 10 m
Materiał marmur, granit, brąz, spiż

Pomnik według projektu Cypriana Godebskiego, choć typowy jak na owe czasy, zdaniem ekspertów wyróżniał się pieczołowitością szczegółów i dbałością o najmniejsze detale. Twórca po mistrzowsku wkomponował monument w przestrzeń Krakowskiego Przedmieścia.

Prace nad realizacją monumentu

Po zaakceptowaniu projektu Cypriana Godebskiego przez władze rosyjskie ruszyły prace nad realizacją pomnika. Główną jego cześć - marmurową figurę Adama Mickiewicza - wykonano we Włoszech w miejscowości Carrara. Elementy z brązu i spiżu odlewano kolejno we Florencji i Pistoi. Bazę i kolumnę wykuto z granitu sprowadzonego specjalnie z północy Włoch. Całość prac zajęła około roku.

We wrześniu 1898 pomnik wystawiono na placu przy Krakowskim Przedmieściu. Stał tam przez trzy miesiące w oczekiwaniu na setną rocznicę urodzin patrona. Wokół panowały patriotyczne nastroje, choć władze rosyjskie z obawy przed niepokojami wzmocniły obecność wojska i policji na ulicach Warszawy.

Był to absolutny wzór właściwego wkomponowania monumentu w tkankę architektoniczną i historyczną Warszawy

Pomnik Adama Mickiewicza stanowił harmonijną całość nie tylko dzięki samej rzeźbie, ale również wyjątkowo dobrze zaprojektowanemu otoczeniu. Było to zasługą architektów Józefa Dziekońskiego i Władysława Marconiego. Warto docenić ich wysiłek, bez którego całość z pewnością nie wywarłaby tak wspaniałego wrażenia.

Transport z Włoch

Figurę Adama Mickiewicza wykonano z bloku carraryjskiego marmuru w włoskiej miejscowości Carrara. Transport 20-tonowego bloku do Warszawy był nie lada wyzwaniem logistycznym. Oczywiście bez porównania z tym, przez co przeszła Warszawa i jej mieszkańcy w czasie wojny...

Milcząca inauguracja 24 grudnia 1898

Uroczyste odsłonięcie pomnika Adama Mickiewicza nastąpiło 24 grudnia 1898 roku, dokładnie w setną rocznicę urodzin wieszcza. Wzięło w nim udział około 12 tysięcy osób, w tym córka poety Maria Górecka. Niestety z obawy przed demonstracjami cara obowiązywał zakaz przemówień. Dlatego inauguracja monumentu miała wyjątkowo powściągliwy charakter.

Towarzyszyła jej tylko muzyka - „Modlitwa” Moniuszki oraz inne fragmenty z opery „Halka”. Jak wspominał świadek tamtych wydarzeń Ferdynand Hoesick, „musiało być coś niezmiernie wymownego w tej ciszy”. Z wielu oczu popłynęły łzy wzruszenia.

Mimo starań władz carskich, ceremonia odsłonięcia pomnika Adama Mickiewicza na zawsze zapisała się w pamięci Polaków jako patriotyczna manifestacja i hołd dla wieszcza narodowego.

  • Uroczystość przebiegła w milczeniu - zakaz przemówień
  • Obecnych ok. 12 tysięcy osób
  • Towarzyszyła jej tylko muzyka Moniuszki

Zburzenie i odbudowa w okresie PRL

Pomnik przetrwał dziesięciolecia, stając się jednym z symboli Warszawy. Niestety w czasie powstania warszawskiego został zniszczony przez Niemców. Pocięty na kawałki wywieziono go do Hamburga, na szczęście niektóre elementy ocalały. W 1948 roku rozpoczęto zbiórkę funduszy na odbudowę pomnika według projektu Cypriana Godebskiego.

Prace rekonstrukcyjne wykonał rzeźbiarz Jan Szczepkowski. 28 stycznia 1950 roku, w ramach obchodów Roku Mickiewiczowskiego, odbyła się ponowna inauguracja pomnika. Jego odsłonięcia dokonali prezydent Bolesław Bierut oraz pisarz Władysław Broniewski. Była to symboliczna manifestacja socjalistycznych władz, lecz nie umniejszyło to patriotycznego charakteru wydarzenia.

Dziś pomnik Adama Mickiewicza ponownie stanowi jeden z najważniejszych punktów na mapie Warszawy. Co roku składają przy nim wieńce przedstawiciele władz państwowych. Wciąż gromadzi wokół siebie rzesze spacerowiczów i turystów.

Podsumowanie

Pomnik Adama Mickiewicza to jeden z symboli Warszawy, a jego historia pokazuje, jak wielkie znaczenie ma pamięć o wieszczu dla Polaków. Już pod koniec XIX wieku, w atmosferze patriotycznego uniesienia, społeczeństwo zmobilizowało się do uczczenia setnej rocznicy jego urodzin. Powstał wówczas monument według projektu Cypriana Godebskiego, który na zawsze wpisał się w pejzaż stolicy.

Choć w czasie wojny pomnik legł w gruzach, pamięć o nim pozostała żywa. Kiedy tylko nadarzyła się okazja, rozpoczęto zbiórkę funduszy na jego odbudowę. Dziś - pięknie odrestaurowany - nadal przyciąga rzesze warszawiaków i turystów. Jest miejscem ważnych uroczystości, świadectwem polskiego patriotyzmu.

Historia monumentu pokazuje, jak wielkie znaczenie dla Polaków ma postać Adama Mickiewicza. To ona po części zainspirowała Henryka Sienkiewicza do stworzenia Komitetu Budowy Pomnika. To w imię pamięci o wieszczu tysiące rodaków złożyło datek na realizację monumentu. I w końcu to miłość do poety sprawiła, że pomnik powstał po wojnie niemal od nowa.

Sto dwadzieścia pięć lat po inauguracji pierwszy pomnik Adama Mickiewicza wciąż zdobi Warszawę. I z pewnością jeszcze długo będzie jednym z symboli polskiej stolicy, przypominając kolejnym pokoleniom o wielkości naszego wieszcza narodowego.

Najczęściej zadawane pytania

Uroczyste odsłonięcie monumentu miało miejsce 24 grudnia 1898 roku, dokładnie w setną rocznicę urodzin patrona. Była to wyjątkowa, choć pozbawiona przemówień z powodu zakazu władz zaborczych, patriotyczna manifestacja.

Projekt przyjęty ostatecznie do realizacji powstał w pracowni Cypriana Godebskiego - polskiego rzeźbiarza mieszkającego od wielu lat we Francji. To jemu Społeczny Komitet Budowy Pomnika zlecił stworzenie koncepcji monumentu.

Mickiewicz został ukazany w pozie stojącej, z uniesioną prawą ręką i lewą dłonią na sercu. Stoi na wysokim granitowym cokole, który wraz z figurą mierzy 10 metrów. Sam posąg ma 4,2 m wysokości.

W czasie powstania warszawskiego monument został zniszczony przez Niemców. Porąbane fragmenty wywieziono do Hamburga. Na szczęście część ozdób udało się odnaleźć i posłużyły one do powojennej rekonstrukcji.

28 stycznia 1950 roku, po zakończeniu odbudowy, pomnik Adama Mickiewicza po raz drugi odsłonił prezydent Bolesław Bierut. Towarzyszył mu m.in. pisarz Władysław Broniewski. Była to część obchodów Roku Mickiewiczowskiego.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Ogień w Birkenau - pożar w krematoriach Auschwitz
  2. Polskie państwo podziemne w czasie II wojny światowej
  3. Kim był Rudolf Höss - portret komendanta Auschwitz?
  4. Te kobiety przetrwały piekło Auschwitz. Ich historie wstrząsają
  5. Cyklon B - trujący środek używany do masowych mordów
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Julianna Pietrzak
Julianna Pietrzak

Odkrywam przeszłość Auschwitz i staram się przekazywać jej historię w emocjonujący sposób. Zapraszam Cię do lektury moich artykułów i podróży w głąb historii.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email