Początki Auschwitz 1940-1942. Od obozu dla Polaków do fabryki śmierci

Początki Auschwitz 1940-1942. Od obozu dla Polaków do fabryki śmierci
Autor Maria Głowacka
Maria Głowacka25.09.2023 | 8 min.

Auschwitz to miejsce, które na zawsze pozostanie symbolem niewyobrażalnego okrucieństwa i bezmiaru ludzkiego cierpienia. Obóz ten powstał w 1940 roku na terenach okupowanej Polski i w ciągu kilku lat stał się największym ośrodkiem masowej zagłady w Europie. Początki Auschwitz to okres przejściowy od obozu koncentracyjnego dla Polaków do fabryki śmierci na niespotykaną dotąd skalę.

Utworzenie obozu koncentracyjnego Auschwitz

Obóz Auschwitz powstał wiosną 1940 roku w odległości około 60 kilometrów od Krakowa, na terenach wcielonych do III Rzeszy. Założył go SS-Obersturmbannführer Rudolf Höss z rozkazu Reichsführera SS Heinricha Himmlera. Nazwa obozu pochodzi od pobliskiego miasteczka Oświęcim. Początkowo obóz miał pełnić funkcję ośrodka odosobnienia dla polskiej inteligencji oraz miejsca terroru wymierzonego w ludność polską. Po ataku Niemiec na ZSRR w 1941 roku Auschwitz zaczął rozbudowywać się w ogromny kompleks obozowy.

Wybór lokalizacji obozu

Lokalizacja obozu Auschwitz została wybrana ze względu na dogodne połączenie kolejowe z resztą okupowanej Europy. Bliskość Wisły umożliwiała transport wodny, a także dostęp do wody dla potrzeb obozu. Tereny wokół Oświęcimia były słabo zaludnione, co ułatwiało utrzymanie obozu w tajemnicy.

Pierwsze transporty i budowa obozu

20 maja 1940 roku do Auschwitz dotarł pierwszy transport 728 polskich więźniów z Tarnowa. Byli to głównie członkowie polskiej inteligencji i ruchu oporu. Więźniowie zamknięci zostali w prowizorycznych barakach, gdzie panował straszliwy głód, choroby i terror. Latem 1940 rozpoczęła się intensywna rozbudowa obozu siłami samych więźniów.

Rozszerzenie funkcji obozu

Oprócz więźniów politycznych, do Auschwitz zaczęli trafiać także jeńcy radzieccy i osoby oskarżone o drobne wykroczenia. Obóz pełnił coraz bardziej rolę ośrodka terroru, służącego zastraszaniu ludności okupowanych ziem polskich. Więźniowie pracowali przy rozbudowie infrastruktury obozowej w nieludzkich warunkach.

Więźniowie polscy w Auschwitz 1940-1941

Masowe aresztowania Polaków

W pierwszym okresie istnienia obozu większość więźniów Auschwitz stanowili Polacy. Byli wśród nich członkowie podziemia, inteligencja, duchowni oraz osoby aresztowane podczas łapanek i masowych deportacji z ziem wcielonych do Rzeszy. Szacuje się, że do końca 1940 roku Niemcy uwięzili w Auschwitz około 7 tysięcy Polaków.

Warunki w obozie dla Polaków

Warunki panujące w części obozu przeznaczonej dla polskich więźniów były wyjątkowo ciężkie. Baraki były przepełnione, brakowało ubrania, pożywienia i opieki medycznej. Więźniowie pracowali ponad ludzkie siły przy rozbudowie Auschwitz. Częste były egzekucje i znęcanie się strażników nad Polakami. Wielu umierało z głodu, wycieńczenia i chorób.

Praca więźniów i terror

Polscy więźniowie byli wykorzystywani do niewolniczej pracy przy melioracji terenów wokół obozu, budowie dróg, kopania rowów i wznoszenia pierwszych obiektów obozowych. Pracowali po 12-14 godzin dziennie, często bici i maltretowani. Każde najmniejsze wykroczenie karane było chłostą lub rozstrzelaniem. Wielu ginęło w trakcie sadystycznych eksperymentów medycznych.

Rozbudowa obozu na potrzeby Endlösung

Budowa komór gazowych i krematoriów

Latem 1941 roku, po ataku Niemiec na ZSRR, rozpoczęto przebudowę Auschwitz na potrzeby masowej zagłady. Pod kryptonimem Endlösung hitlerowcy przystąpili do budowy komór gazowych i krematoriów. Pierwszym obiektem tego typu był bunkier zwany "Czarnym domem", uruchomiony na przełomie 1941/42.

Selekcje i zagłada Żydów

Od wiosny 1942 roku do Auschwitz zaczęły przybywać transporty Żydów z całej okupowanej Europy. Dokonywano na nich selekcji - niezdolnych do pracy od razu mordowano w komorach gazowych. W ten sposób zginęło kilkaset tysięcy osób, w tym kobiety, dzieci i starcy.

Eksperymenty medyczne na więźniach

W Auschwitz niemieccy lekarze SS prowadzili zbrodnicze eksperymenty medyczne na więźniach, między innymi badania nad wpływem niskich i wysokich temperatur, głodzeniem, pozbawianiem snu czy masową sterylizacją. Ofiarami byli głównie Żydzi, Romowie, Polacy i jeńcy radzieccy.

Funkcjonowanie obozu śmierci 1942

Początki Auschwitz 1940-1942. Od obozu dla Polaków do fabryki śmierci

Transporty do Auschwitz z całej Europy

W 1942 roku Auschwitz-Birkenau osiągnął szczytową wydajność jako fabryka śmierci. Co tydzień docierały pociągi z tysiącami Żydów z gett w Polsce, Niemczech, Austrii, Francji czy nawet Grecji. Ludziom wmawiano, że jadą do pracy, podczas gdy czekała ich bezpośrednia śmierć w komorach gazowych.

Proces eksterminacji w komorach gazowych

Po przybyciu transportu dokonywano selekcji na rampie. Niezdolnych do pracy mordowano od razu w komorach gazowych przy użyciu cyklonu B. Cały proces trwał zaledwie kilkanaście minut. Następnie palono ciała w masowych grobach lub krematoriach. W ten sposób zamordowano setki tysięcy ludzi.

Zagłada romskich więźniów

W nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 rokuNiemcy dokonali likwidacji tzw. obozu cygańskiego (Zigeunerlager). W komorach gazowych zamordowano wówczas blisko 3 tysiące Romów i Sinti, w tym kobiety i dzieci. Była to jedna z największych masowych zbrodni popełnionych w Auschwitz.

Organizacja pracy więźniów w Auschwitz

Różne kategorie więźniów i oznakowanie

Wszyscy więźniowie w obozie dzielili się na kategorie oznaczone kolorem i znakiem na pasiaku. Najgorzej traktowani byli Żydzi i Romowie. Minimalne szanse na przeżycie mieli jeńcy radzieccy i Polacy. Niemcy i kryminaliści cieszyli się nieco lepszymi warunkami.

Niewolnicza praca dla III Rzeszy

Więźniowie byli wykorzystywani jako niewolnicza, darmowa siła robocza w różnych zakładach pracy na terenie obozu i poza nim. Pracowali przy rozbudowie Auschwitz, w kamieniołomach, tartakach, w fabryce amunicji Union oraz przy pracach rolnych.

Likwidacja niezdolnych do pracy

Wszyscy niezdolni do pracy byli mordowani w komorach gazowych. Chorych i wyczerpanych więźniów wysyłano do tzw. obozu rodzinnego Birkenau, gdzie po krótkim czasie również poddawano eksterminacji. Szacuje się, że w ten sposób zamordowano około 1,1 mln ludzi.

Warunki bytowe i terror w obozie

Głód, choroby i eksperymenty medyczne

Więźniowie żyli w tragicznych, nieludzkich warunkach, na skraju śmierci głodowej i wyniszczenia. Powszechne były choroby i epidemie. Joseph Mengele i inni lekarze SS prowadzili na więźniach okrutne eksperymenty medyczne, często kończące się śmiercią ofiar.

Okrucieństwo esesmanów

W obozie panował nieustanny terror ze strony esesmanów i kapo. Za najmniejsze wykroczenie bito więźniów, pozostawiano na mrozie czy wieszano na słupach głodowych. Więźniów często zmuszano do nieludzkich kar i tortur, jak stanie godzinami na baczność czy bieganie z ciężkimi kamieniami.

Opór i walka więźniów o przetrwanie

Pomimo tragicznych warunków, wielu więźniów starało się przetrwać i zachować godność. Tworzyli konspiracyjne organizacje, sabotażyści uszkadzali maszyny i urządzenia, lekarze potajemnie leczyli współwięźniów. Nieliczni zdołali uciec z obozu i przetrwać. Auschwitz pozostanie na zawsze symbolem cierpienia, ale i ludzkiej woli walki.

Podsumowanie

Historia Auschwitz to jeden z najmroczniejszych rozdziałów ludzkości. Obóz ten przeszedł straszliwą transformację od obozu koncentracyjnego dla Polaków do największego centrum masowej zagłady w okupowanej Europie. W początkowym okresie 1940-1942 setki tysięcy niewinnych ludzi poniosło śmierć z rąk oprawców. Mimo iż minęło już wiele lat, pamięć o ofiarach Auschwitz wciąż pozostaje żywa i przestrzega przed powtórzeniem tej niewyobrażalnej tragedii.

Najczęstsze pytania

Obóz Auschwitz założono w 1940 roku w okupowanej przez Niemców Polsce, około 60 km od Krakowa. Jego pierwotną nazwą było niemieckie słowo Konzentrationslager Auschwitz, czyli obóz koncentracyjny Auschwitz.

Szacuje się, że w Auschwitz śmierć poniosło co najmniej 1,1 mln ludzi. Byli wśród nich przede wszystkim Żydzi, Polacy, Romowie, jeńcy radzieccy oraz przedstawiciele innych narodowości.

Pierwszym komendantem obozu Auschwitz był Rudolf Höss, członek SS o stopniu Obersturmbannführera. Kierował obozem w latach 1940-1943, nadzorując zmianę jego funkcji w machinę masowej zagłady.

Warunki panujące w obozie były nieludzkie. Więźniowie cierpieli głód, choroby, pracowali ponad siły i byli poddawani okrutnym karom oraz eksperymentom. Codziennością były egzekucje i terror ze strony strażników SS.

Główną metodą masowej zagłady było gazowanie ludzi cyklonem B w komorach gazowych. Ciała palono następnie w masowych grobach lub krematoriach. W Auschwitz istniało 5 głównych obiektów kremacyjnych.

5 Podobnych Artykułów

  1. Ogień w Birkenau - pożar w krematoriach Auschwitz
  2. Dlaczego była tak ważna? Konstytucja 3 maja na nowo odkryta
  3. Polskie państwo podziemne w czasie II wojny światowej
  4. Kim był Rudolf Höss - portret komendanta Auschwitz?
  5. Te kobiety przetrwały piekło Auschwitz. Ich historie wstrząsają
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Maria Głowacka
Maria Głowacka

Z pasją opisuję historię Auschwitz. Moje artykuły to prawdziwa podróż w czasie, abyśmy nigdy nie zapomnieli o przeszłości.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły