25 lat temu zmarł Aleksander Gieysztor – wybitny polski mediewista.

25 lat temu zmarł Aleksander Gieysztor – wybitny polski mediewista.
Autor Cezary Brzeziński
Cezary Brzeziński11.02.2024 | 5 min.

Aleksander Gieysztor to jeden z najwybitniejszych polskich mediewistów XX wieku. Był nie tylko znakomitym badaczem, ale też popularyzatorem wiedzy historycznej. 9 lutego mija 25 lat od jego śmierci. W ciągu swojego długiego życia odegrał kluczową rolę w odbudowie Warszawy i Zamku Królewskiego po II wojnie światowej. Był też zaangażowany w powstanie Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku, która dziś nosi jego imię.

Życiorys Aleksandra Gieysztora

Aleksander Gieysztor urodził się w 1916 roku w Moskwie. Jego ojciec pracował na kolei, a matka pochodziła z Polski. W młodości Aleksander wraz z rodzicami wyemigrował do niepodległej Polski. Zainteresował się historią i podjął studia na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie wykładali wybitni polscy historycy.

W czasie II wojny światowej Gieysztor walczył w wojnie obronnej 1939 roku. Po powrocie do Warszawy zaangażował się w działalność konspiracyjną. Jednocześnie kontynuował pracę naukową - w 1942 roku obronił pracę doktorską. Po powstaniu warszawskim trafił do niewoli, skąd zdołał uciec i powrócić do Polski w 1945 roku.

Kariera akademicka

Mimo trudnych powojennych lat Gieysztor rozwijał karierę akademicką. W 1946 roku uzyskał habilitację, a w 1960 został profesorem zwyczajnym. Przez 20 lat kierował Instytutem Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Jego renoma naukowa była międzynarodowa - otrzymał doktoraty honoris causa m.in. na Sorbonie i Uniwersytecie Oksfordzkim.

Działalność naukowa Gieysztora

Zainteresowania badawcze Aleksandra Gieysztora koncentrowały się wokół historii Polski średniowiecznej. Badał m.in. początki państwa polskiego, dzieje Mazowsza oraz historię Kościoła w średniowieczu. Stosował interdyscyplinarne podejście, łącząc metody historyczne, filologiczne i archeologiczne.

Opublikował ponad 20 książek naukowych, a także setki artykułów w wiodących polskich i zagranicznych czasopismach historycznych. Do najważniejszych monografii Gieysztora należą: "Władza Karola Wielkiego w opinii współczesnej", "Trzy stulecia finansów polskich XII-XIV w." i "Polska dzielnicowa i zjednoczona. Państwo - społeczeństwo - kultura".

Miał dar postrzegania szerokich zagadnień przez pryzmat zjawisk szczegółowych. Drobne przekazy źródłowe, dotyczące nazw miejscowych, wzmianek o prowadzonym handlu, o urzędach dworskich i dworach władców, służyły mu do ukazywania powszechnych procesów dziejowych - Henryk Samsonowicz.

Popularyzacja wiedzy historycznej

Oprócz prac ściśle naukowych, Gieysztor publikował także książki popularnonaukowe, m.in. "Mitologia Słowian" oraz podręczniki akademickie. Angażował się w działalność dydaktyczną - prowadził wykłady w ramach Tajnej Wolnej Wszechnicy Polskiej podczas wojny oraz później na Uniwersytecie Warszawskim.

Osiągnięcia i nagrody Gieysztora

Za swoją działalność naukową, dydaktyczną i popularyzatorską prof. Aleksander Gieysztor otrzymał wiele prestiżowych nagród i wyróżnień, m.in.:

  • Nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1967)
  • Medal Pamiątkowy Columbusa przyznany przez Papieską Akademię Nauk (1975)
  • Złoty Medal Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1981)

Został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz francuską Legią Honorową. Otrzymał tytuły doktora honoris causa m.in. Uniwersytetu Sorbońskiego i Uniwersytetu Oksfordzkiego.

1960 Doktorat honoris causa Uniwersytetu Aix-Marseille
1976 Doktorat honoris causa Uniwersytetu Sorbońskiego
1984 Doktorat honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego

Zaangażowanie w odbudowę Zamku Królewskiego

25 lat temu zmarł Aleksander Gieysztor – wybitny polski mediewista.

Aleksander Gieysztor był jednym z głównych inicjatorów odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie po zniszczeniach wojennych. Od początku lobbował w tej sprawie i zabiegał o podjęcie decyzji przez władze PRL. Gdy w 1971 roku oficjalnie rozpoczęto odbudowę, Gieysztor wszedł w skład Komitetu Odbudowy Zamku i kierował pracami archeologicznymi.

Dyrektor Zamku Królewskiego

Po ukończeniu głównych prac budowlanych, w 1980 roku prof. Gieysztor został dyrektorem Zamku Królewskiego. Według jego bliskich i współpracowników była to funkcja, którą traktował jako zwieńczenie swojej działalności naukowej i popularyzatorskiej.

Jak pisał sam Gieysztor: "Zamek Królewski w Warszawie we współczesnej świadomości historycznej narodu. Nazwa tego gmachu wywołuje niezawodne skojarzenia z dziejami państwa, z blaskiem i klęskami majestatu Rzeczpospolitej".

Oprócz zainteresowania historią Polski, Aleksander Gieysztor prowadził badania nad dziejami Warszawy. Po wojnie zaangażował się w odbudowę stolicy, w tym walkę o rekonstrukcję historycznej zabudowy Śródmieścia. Efektem jego studiów varsavianistycznych było kilkanaście publikacji poświęconych topografii, zabytkom i kulturze dawnej Warszawy.

W latach 70. Gieysztor uczestniczył w powstaniu Instytutu Warszawy - placówki naukowo-badawczej zajmującej się dokumentacją i popularyzacją wiedzy o stolicy. Był członkiem rady naukowej tej instytucji aż do śmierci w 1999 roku.

Gieysztor popularyzator wiedzy historycznej

Działalność popularyzatorska stanowiła bardzo ważny aspekt pracy naukowej Aleksandra Gieysztora. Napisał kilkanaście książek popularnonaukowych, w tym bestsellerową "Mitolgię Słowian" (wyd. ponad 20 razy). Prowadził audycje radiowe i telewizyjne, udzielał wywiadów prasowych. Angażował się też w działalność dydaktyczną - prowadził wykłady dla studentów i seminaria magisterskie.

Jak wspominał historyk Henryk Samsonowicz: „Potrafił snuć barwne opowieści o dziejach, anegdoty z życia dawniejszych i współczesnych uczonych. Miał dar zjednywania sobie słuchaczy, także tych mało obeznanych z historią”.

Podsumowanie

Aleksander Gieysztor należy do grona najwybitniejszych polskich historyków mediewistów XX wieku. Jego działalność naukowa i popularyzatorska przyczyniła się do głębszego poznania średniowiecznych dziejów Polski. Angażował się także w odbudowę Warszawy, szczególnie Zamku Królewskiego, którego był wieloletnim dyrektorem.

Dorobek naukowy profesora Gieysztora obejmuje ponad 20 książek oraz setki artykułów poświęconych średniowiecznej Polsce. Za swoją działalność został uhonorowany licznymi nagrodami i odznaczeniami, a jego renoma historyka miała wymiar międzynarodowy.

Najczęstsze pytania

Aleksander Gieysztor (ur. 1916, zm. 1999) to wybitny polski historyk-mediewista, badacz dziejów Polski średniowiecznej. Był wieloletnim dyrektorem Instytutu Historycznego UW oraz dyrektorem Zamku Królewskiego w Warszawie. Zasłynął z licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych.

Zainteresowania naukowe Aleksandra Gieysztora koncentrowały się wokół historii Polski w średniowieczu, zwłaszcza genezy państwa polskiego, dziejów Mazowsza oraz Kościoła. Stosował interdyscyplinarne podejście - łączył metody historyczne, filologiczne i archeologiczne.

Profesor Gieysztor był jednym z inicjatorów i głównych zwolenników odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie po II wojnie światowej. Wchodził w skład komitetu nadzorującego prace archeologiczne i rekonstrukcyjne. W 1980 roku został dyrektorem odbudowanego Zamku.

Za swoją działalność Aleksander Gieysztor został uhonorowany m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Legią Honorową oraz tytułami doktora honoris causa Uniwersytetu Sorbońskiego i Oksfordzkiego.

Prace Aleksandra Gieysztora, zarówno naukowe jak i popularnonaukowe, są dostępne m.in. w bibliotekach uniwersyteckich oraz WiMBP w Warszawie. Wiele z jego książek doczekało się wznowień, np. bestsellerowa "Mitologia Słowian".

5 Podobnych Artykułów

  1. Ogień w Birkenau - pożar w krematoriach Auschwitz
  2. Dlaczego była tak ważna? Konstytucja 3 maja na nowo odkryta
  3. Europa i świat przed I wojną światową: przyczyny, wydarzenia, skutki
  4. Kim był Rudolf Höss - portret komendanta Auschwitz?
  5. Te kobiety przetrwały piekło Auschwitz. Ich historie wstrząsają
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Cezary Brzeziński
Cezary Brzeziński

Auschwitz to temat, który mnie fascynuje. Na moim blogu znajdziesz wiele informacji na ten temat, abyśmy nigdy nie zapomnieli o tamtych wydarzeniach.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły